درسنامه آموزشی پیام‌های آسمان کلاس هشتم

در طول تاریخ، کسانی بوده‌اند که کمال و ارزش خود را در بی‌توجهی به دنیا و استفاده نکردن از امکانات دانسته‌اند و گمان می‌کردند خداوند نیز از کار آنها راضی است. آنان بر این تصور بودند افرادی که برای زندگی بهتر و استفاده از امکانات خدادادی تلاش می‌کنند، افرادی دنیا طلب و گمراه‌اند.

در برابر این گروه، عدهٔ دیگری هستند که وقتی از راه حلال مالی را به دست می‌آورند، حقّ خود می‌دانند هر اندازه و هر طور که دلشان خواست از اموالشان استفاده کنند؛ آنان از کار خود این گونه دفاع می‌کنند که «پول برای خرج کردن است» و «خدا آفریده است که استفاده کنیم» و «دارندگی و برازندگی».

راه کدام است؟

خداوند مهربان ما را آفریده است تا با زندگی در دنیا و انجام کارهای نیک، به سعادت و خوشبختی برسیم. اگر رسیدن به رستگاری دنیا و آخرت بدون استفاده از نعمت‌های الهی امکان پذیر بود، پس نیازی هم به آفرینش آنها نبود. از این رو، قرآن کریم با توبیخ کسانی که بی دلیل خود را از نعمت‌های الهی محروم کرده‌اند، می‌فرماید:

به این ترتیب، روشن می شود دیدگاه گروه نخست، مورد تأیید دین الهی نیست.

اسراف

کسی که:

- لامپ اتاق را روشن رها می‌کند و از اتاق خارج می‌شود؛
- بیش از نیاز بدنش غذا می‌خورد؛
- وسایل قابل استفادهٔ خانه را به بهانهٔ اینکه دیگر کهنه شده‌اند دور می‌ریزد؛
- با لوازم التحریر ساده می‌تواند نیازهای نوشتاری‌اش را برطرف کند، ولی از لوازم گران قیمت استفاده می‌کند؛
- برای چشم و هم چشمی با دیگران وسایلی را می‌خرد که واقعاً نیازی به آنها ندارد.

همهٔ این افراد گرفتار اسراف هستند. اسراف به معنای زیاده روی در مصرف است که از گناهان بزرگ است و عذاب الهی را در پی دارد.

مصرف گرایی

یکی از نمونه‌های اسراف، مصرف گرایی است. مصرف گرایی یعنی میل دائمی به خرید بیشتر و بیشتر کالاها و اجناس! شاید شما هم با افرادی برخورد کرده باشید که وقتی از آنها می‌پرسیم «چرا این کالا را خریده‌اید؟» در جواب چنین پاسخ‌هایی را می‌دهند:

- چون حراج کرده بودند و ارزان بود خریدم، هر چند لازم نداشتم!
- اینها الآن «مُد» شده است!
- دوستان گفتند خیلی به من می‌آید!
- می‌گویند چند وقت دیگر گران می‌شود.
- اگر مقداری هم اضافه در خانه داشته باشیم به جایی برنمی‌خورد!
- همهٔ فامیل یکی از اینها خریده‌اند! و… .

این گونه پاسخ‌ها نشان می‌دهد که خریدار در هنگام خرید، واقعاً به آن کالا نیازی نداشته و تحت تأثیر دیگران تصمیم به خرید آن گرفته است.

حالا واقعاً چه اشکالی دارد چیزی را بیش از نیازمان خریداری کنیم؟

اگر خانواده‌ای دو برابر مقدار همیشگی مواد خوراکی خرید کند، یا باید تمام آن را تا خراب نشده مصرف کند  که نتیجه‌اش پرخوری، افزایش وزن و بیماری‌های مختلف است  یا اینکه مقدار اضافی را دور بریزد که این هم اسراف و هدر دادن نعمت‌های الهی است و فقر و محرومیت را به دنبال دارد. از نظر اجتماعی نیز خرید بیش از نیاز کالا، موجب کمیاب شدن آن می‌شود. کمیاب شدن کالا، قیمت آن را افزایش می‌دهد. به این ترتیب با رشد مصرف گرایی، کالاها هر روز گران‌تر می‌شود و توانایی خرید مردم کاهش می‌یابد.

علاوه بر این، مصرف‌گرایی موجب وابستگی به کشورهای بیگانه نیز می‌شود؛ چرا که چاره‌ای جز واردات دائمی کالاها از کشورهای دیگر باقی نخواهد ماند و اگر ملتی به دیگران وابسته شود چاره‌ای جز پذیرش خواسته‌های آنها نخواهد داشت.

راه درمان مصرف‌گرایی

با توجه به نتایج ناپسند مصرف‌زدگی و اسراف، عاقلانه‌ترین راه این است که:

1- در انتخاب اجناس به تجربهٔ خود و اطرافیان بیشتر از آگهی‌های تبلیغاتی اعتماد داشته باشیم.
2- به شایعاتی که دربارهٔ گران شدن یک کالا در آینده می‌شنویم توجه نکنیم.
3- بدانیم که خرید اجناس گران قیمت هرگز بر ارزش و شخصیت انسان نمی‌افزاید.
4- توجه داشته باشیم «مُد» هایی که با زرق و برق فراوان خودشان را به جامعه تحمیل می‌کنند، خیلی زود از بین می‌روند و جایشان را به مُدهای دیگر می‌دهند. پس زندگی خود را براساس این الگوهای متزلزل بنا نکنیم.

مُد گرایی

شرکت‌های بزرگ، برای اینکه هر روز فروش خود را بیشتر و بیشتر کنند، با استفاده از انواع تبلیغات روانی چنین وانمود می‌کنند که کالای آنها ویژه است و اگر شما آن را نداشته باشید از جامعه عقب مانده‌اید! این تبلیغات سبب می‌شود بسیاری احساس کنند واقعاً در زندگی خود آن کالا را کم دارند و چاره‌ای جز خرید آن نیست. اما هنوز مدت زیادی از خرید نگذشته است که کالای دیگری جای آن را می‌گیرد و تبلیغات بر خرید کالای جدید متمرکز می‌شود. به این ترتیب، مردم در رقابتی که هیچ گاه پایان نمی‌پذیرد باید به دنبال کالای جدید و جدیدتر باشند و حتی برای تهیهٔ پول آن، به دنبال قرض و وام می‌روند. اصلی‌ترین شِگرد این شرکت‌های بزرگ برای جذب مخاطبان، مُدسازی است. مُدها الگوهایی هستند که با روش‌های گوناگون مردم را متقاعد می‌کنند تا مانند آنها رفتار کنند.

مُدسازها معمولاً این الگوها را از میان ورزشکاران، هنرپیشگان و شخصیت‌های مشهور انتخاب می‌کنند و از آنان می‌خواهند تبلیغ کنندهٔ کالای آنها شوند. آنان به مردم چنین القا می‌کنند که اگر شما هم می‌خواهید مانند این افراد مورد توجه دیگران باشید، باید از کالایی که آنها تبلیغ می‌کنند، استفاده کنید.

نکتهٔ مهم این است که نوجوانان و جوانان به دلیل تنوع طلبی و نوگرایی - که از ویژگی‌های دوران سنّی آنهاست - در مواجهه با مُدها تأثیرپذیری بیشتری نسبت به سایر اقشار جامعه از خود نشان می‌دهند.

مدگرایی علاوه بر آسیب‌های اقتصادی که بر جامعه وارد می‌کند، پایه‌های فرهنگی جامعه را نیز سست می‌کند؛ چرا که این الگوها در تعارض کامل با فرهنگ و تمدن کشورهای اسلامی قرار دارند و روشی که برای زندگی معرفی می‌کنند، برخلاف توصیه‌های ادیان الهی است.

تقلید از این الگوهای وارداتی که به فرهنگ‌های بیگانه تعلّق دارند، رفته رفته سلیقه و طرز فکر انسان مسلمان را تغییر می‌دهد و او را به دنباله روی کورکورانه از فرهنگ بیگانه سوق می‌دهد. این از خود بیگانگی را می‌توان در پوشش و نوع زندگی برخی افراد در جامعهٔ خودمان نیز مشاهده کرد؛ افرادی که نمی‌دانند نوشته‌ای که روی پیراهن آنها نقش بسته چه معنایی دارد یا از پیام نوع آرایشی که به آن علاقه‌مندند هیچ اطلاعی ندارند و تنها به این دلیل که «مُد است» آن را انتخاب کرده‌اند.